Sabti 3 October 2026 {HMC} Soomaaliya ma aqbali doonto joogitaanka Israa’iil ee dalka “xaalad kasta ha ahaatee,” waxayna iska caabin doontaa isku day kasta oo lagu doonayo in lagu dhex jiido qalalaasaha Bariga Dhexe, sida uu Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud u sheegay Al Jazeera.
Wareysi gaar ah oo uu bixiyay, Madaxweyne Xasan Sheekh wuxuu sheegay in Israa’iil ay qorsheyneyso inay saldhig ciidan oo badeed ka sameysato Berbera, isla markaana ay isticmaasho garoonka diyaaradaha magaaladaas.
Wuxuu sheegay in ujeeddada dhabta ah ee Israa’iil ay tahay inay u soo dhowaato dalalka Khaliijka iyo Iiraan.
Berbera waa magaalo deked ah oo ku taalla xeebta Gacanka Cadmeed ee Somaliland, oo ah maamulka iskiis ugu dhawaaqay jamhuuriyad madax-bannaan ee waqooyi-galbeed Soomaaliya.
Israa’iil ayaa sannadkii hore aqoonsatay Somaliland, balse Muqdisho ayaa weli sheegata dhulkaas inuu qayb ka yahay Soomaaliya.
Berbera waxay ka soo horjeeddaa Yemen, meel u dhow marin-biyoodka istiraatiijiga ah ee Bab al-Mandab. Xuutiyiinta xiriirka la leh Iiraan ayaa horey u xannibay maraakiib lala xiriiriyo Israa’iil oo marayay aaggaas.
“Waxaan ka gudbi doonnaa caqabadaha ay dalka Soomaaliyeed ku soo kordhinayaan tallaabooyinka Israa’iil,” ayuu yiri Madaxweyne Xasan Sheekh.
Wuxuu intaas ku daray in qorshayaasha Israa’iil ay qayb ka yihiin mashruuca loo yaqaan “Israa’iil Weyn” (Greater Israel), oo ah erey loo adeegsado fikrado kala duwan oo ku saleysan fasiraado Kitaabiga ah, kuwaas oo ku saabsan in Israa’iil ay maamusho dhul ka baxsan xuduudaheeda hadda. Qaar ka mid ah aragtiyadaas ayaa dhulkaas ku tilmaama inuu ka fidsan yahay Webiga Niil ilaa Webiga Furaat.
Israa’iil si rasmi ah ugama dhigin qorshahaas siyaasaddeeda, balse Ra’iisul Wasaare Benjamin Netanyahu ayaa wareysi uu bixiyay Agoosto 2025 ku sheegay inuu dareemayo xiriir uu la leeyahay aragtidaas, arrintaas oo dhalisay cambaareyn ka timid dowlado Carbeed.
Madaxweynaha Soomaaliya ayaa Israa’iil ku tilmaamay “awood xasillooni-darro abuureysa” oo aan u hoggaansamin sharciga caalamiga ah.
Wuxuu sidoo kale dhaleeceeyay aqoonsigii Israa’iil ay Somaliland siisay bishii Diseembar.
Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sheegay in Israa’iil ay tahay dalka keliya ee aqoonsaday Somaliland, isla markaana dadka reer Somaliland ay si buuxda uga soo horjeedaan joogitaanka Israa’iil.
Somaliland waxay Soomaaliya ka go’itaan ku dhawaaqday 1991, waxayna in ka badan saddex iyo toban sano si iskeed ah isu maamuleysay. Hase yeeshee, ilaa tallaabadii Israa’iil, ma aysan helin aqoonsi rasmi ah oo ka yimid waddan xubin ka ah Qaramada Midoobay.
Dagaalka ka dhanka ah kooxaha hubeysan
Madaxweynaha Soomaaliya ayaa Al Jazeera u sheegay in Mareykanku weli yahay saaxiibka ugu xooggan ee Soomaaliya ee dagaalka ka dhanka ah “argagixisada”. Wuxuu sidoo kale sheegay in Al-Shabaab aysan joogitaan ku lahayn magaalooyinka waaweyn, sidaas darteedna aysan jirin fursad ay kooxdu kula wareegi karto Soomaaliya.
Al-Shabaab waa koox hubeysan oo Soomaaliyeed oo ka soo baxday Midowgii Maxkamadaha Islaamiga ah bartamihii 2000-meeyadii, waxayna 2012 ku biirtay ururka Al-Qaacida. Kooxdu muddo sanado ah ayay dagaal kula jirtay dowladda federaalka Soomaaliya, waxayna weli gacanta ku haysaa qaybo ka mid ah koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya, iyadoo fulisay weerarro dhimasho badan sababay oo ay ka mid yihiin kuwii Muqdisho iyo dalka deriska ah ee Kenya.
Xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya
Isagoo ka hadlayay gobolka Bariga Afrika, Madaxweyne Xasan Sheekh wuxuu sheegay in xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya uu wanaagsan yahay, isla markaana Muqdisho aysan diidneyn in Itoobiya ay hesho marin badeed iyadoo heshiis wadajir ah loogu oggolaanayo inay isticmaasho dekedaha Soomaaliya, si ay ugu adeegto danaha dhaqaale ee Itoobiya.
Itoobiya waxay noqotay dal aan bad lahayn kadib markii Eritrea ay xornimadeeda qaadatay 1993, waxayna inta badan ganacsigeeda ku tiirsan tahay dekedaha Jabuuti. Bishii Janaayo 2024, Addis Ababa waxay Somaliland la saxiixatay heshiis is-afgarad ah oo ku saabsan helitaanka marin badeed, taas oo Soomaaliya ku tilmaantay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanideeda. Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa markii dambe ku heshiiyay in ay yareeyaan xiisadaha labada dal.
Xuutiyiinta oo lagu eedeeyay xasillooni-darro gobolka
Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sidoo kale Xuutiyiinta Yemen ku eedeeyay inay “xasillooni-darro” ka abuuraan gobolka, isla markaana ay carqaladeeyaan maraakiibta mara marinka Bab al-Mandab.
Hadalladiisa ayaa imaanaya xilli kooxda Xuutiyiintu ay isku dayeyso inay ka faa’iideysato guluf milatari oo degdeg ah oo ay bishii hore kula wareegtay xeebaha Badda Cas ee Yemen.
Ilaa hadda, ciidamada dowladda Yemen ayaa awood u yeeshay inay difaacaan goobahooda jiidda hore, waxayna sidoo kale sheegteen inay Xuutiyiinta gaarsiiyeen khasaare xooggan.
Xuutiyiintu waxay sidoo kale kordhiyeen weerarrada ay ku qaadayaan Sacuudiga. Dhaxal-sugaha Boqortooyada Sacuudiga, Mohammed bin Salman (MBS), ayaa ballanqaaday inuusan wax tanaasul ah ka sameyn doonin amniga dalkiisa, isagoo sheegay in fallaagada Yemen ay doorteen “fowdo iyo burbur”, isla markaana ay khatar ku yihiin shacabka Yemen iyo gobolka.
