Arbaco 13 May 2026 {HMC} Mas’uuliyiinta Dowladda Iran ayaa si isa soo taraysa fariimahooda dagaal ugu bartilmaameedsanaya Dowladda Isutagga Imaaraadka Carabta (UAE), iyagoo uga digay in weerarro ka xooggan lagu qaadi doono haddii Mareykanka iyo Israa’iil ay dib u bilaabaan weerarrada ay ku hayaan Iran.
“Magacii aan Imaaraadka ugu yeeri jirnay ‘deris’ hadda waa laga qaaday, waxaana lagu beddelay magaca ah ‘saldhig cadow’,” ayuu yiri Cali Khezrian oo ka tirsan guddiga amniga qaranka ee baarlamaanka Iran, isagoo la hadlayay telefishinka dowladda horraantii toddobaadkan.
Dowladda Imaaraadka ayaa sidoo kale si toos ah loogu xusay bayaano ay bishan soo saareen Xarunta Dhexe ee Khatam al-Anbiya ee ciidamada qalabka sida ee Iran, kaddib markii Iran iyo Mareykanka ay is dhaafsadeen weerarro ka dhacay Marinka Hormuz, inkastoo bishii April lagu dhawaaqay xabbad-joojin.
Taliskaasi oo ay hoggaaminayaan saraakiil ka tirsan Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah ee Iran (IRGC), ayaa toddobaadkii hore si toos ah ula hadlay hoggaamiyeyaasha Imaaraadka, iyagoo uga digay in aysan dalkooda ka dhigin “god ay ku sugan yihiin Mareykanka iyo Sahyuuniyadda, iyo ciidamadooda iyo qalabkooda militari si loogu khiyaaneeyo dunida Islaamka iyo Muslimiinta.”
Waxay sheegeen in xiriirka sii xoogeysanaya ee militari, siyaasadeed iyo sirdoon ee Imaaraadka la leeyahay Mareykanka iyo Israa’iil uu qeyb ka yahay amni darrada gobolka, waxayna uga digeen “jawaab burburin iyo qoomamo dhalin doonta” haddii weerarro kale lagu qaado jasiiradaha iyo dekedaha koonfureed ee Iran.
IRGC ayaa sidoo kale sheegtay in dekedda muhiimka ah ee Fujairah ee Imaaraadka ay ku taallo meel ka tirsan Marinka Hormuz oo Iran ay gacanta ku hayso dhinaca badda, taasoo ka dhigaysa in maraakiib kasta oo taga ama ka yimaada dekeddaasi ay hoos imanayaan awoodda Iran. Dekeddaasi waxaa weerar lagu qaaday horraantii bishan, balse Iran way beenisay inay ka dambeysay.
Dhankeeda, Dowladda Imaaraadka ayaa marar badan cambaareysay weerarrada Iran, waxayna sheegtay inay xaq u leedahay inay ka jawaabto, xitaa iyadoo adeegsanaysa awood militari.
Waxay sidoo kale joojisay fiisooyinkii ay siin jirtay qaar badan oo Iiraaniyiin ah oo muddo dheer ku noolaa dalkaasi, waxayna xirtay ganacsiyo Iiraaniyiin leeyihiin, waddooyin ganacsi, xarumo sarif lacag iyo hay’ado kale.
Xiriirka sii xumaanaya ee labada dal ayaa saameyn weyn ku yeeshay Iran, maadaama badeecooyin badan oo ay kasoo dejisan jirtay suuqyada caalamka, gaar ahaan Shiinaha, ay kusoo mari jireen dekedaha Imaaraadka.
Mas’uuliyiinta Iran ayaa hadda isku dayaya inay beddelaan marinadii badda ee ay lumiyeen, iyagoo adeegsanaya waddooyin dhulka ah oo sii mara Pakistan, Ciraaq, Turkiga iyo dalal kale oo deris ah, kadib markii Mareykanku cunaqabateyn badeed kusoo rogay dekedaha Iran, taasoo sababtay sicir-barar xooggan oo dhanka cunnada ah.
Maxay Iran diiradda u saartay Imaaraadka?
Ciidamada Mareykanka ayaa muddo dheer saldhigyo ku lahaa gudaha Imaaraadka, gaar ahaan saldhigga cirka ee al-Dhafra oo ku dhow Abu Dhabi, halkaas oo ay ku sugan yihiin kumannaan askari Mareykan ah iyo qalab casri ah oo ay ku jiraan nidaamyo radar iyo sirdoon, kuwaas oo IRGC ay sheegtay inay bartilmaameedsatay intii uu socday dagaalka.
Sannadkii 2020, Imaaraadka, Baxreyn iyo Morocco ayaa saxiixay Heshiisyadii Abraham Accords ee uu dhexdhexaadiyey Mareykanka si loo caadiyeeyo xiriirka ay la leeyihiin Israa’iil.
Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa sheegay inuu doonayo in heshiisyadaasi la ballaariyo, gaar ahaan inuu ku qanciyo Sacuudiga inuu ku biiro. Si kastaba, dagaalka Israa’iil ka waddo Gaza ayaa hakiyay arrintaasi.
Trump ayaa sidoo kale ammaanay Madaxweynaha Imaaraadka Maxamed bin Zayed Al Nahyan, isagoo ku tilmaamay hoggaamiye caqli badan oo laga yaabo inuu “jidkiisa gaarka ah maro” kadib markii Imaaraadku ka baxay ururka OPEC bishii hore.
Tan iyo markii la saxiixay Abraham Accords, Israa’iil iyo Imaaraadka waxay si degdeg ah u ballaariyeen iskaashiga militari iyo sirdoon, waxaana shirkadda hubka ee Israa’iil ee Elbit Systems ay shirkad hoosaad ka furtay dalkaasi Khaliijka ku yaalla.
Intii uu socday dagaalka hadda jira, Israa’iil waxay sidoo kale Imaaraadka geysay nidaamka difaaca gantaallada ee Iron Dome iyo tobanaan askari oo lagu sheegay inay ku shaqeeyaan nidaamkaasi, arrin aan hore uga dhicin dal kale oo Carbeed.
Munaasabad ka dhacday Tel Aviv Talaadadii, safiirka Mareykanka Mike Huckabee ayaa sheegay in keenista radar-yada casriga ah iyo nidaamyada gantaallada ay ka dhalatay “xiriirka aan caadiga ahayn ee Imaaraadka iyo Israa’iil ee ku dhisan Abraham Accords.”
Anwar Gargash oo ah la-taliyaha Madaxweynaha Imaaraadka ayaa 17-kii Maarso sheegay in weerarrada Iran ay ku qaaddo dalalka Carabta ay sii xoojin doonaan xiriirka Israa’iil iyo dalalka xiriirka diblomaasiyadeed la leh.
Imaaraadka ayaa sidoo kale sheegay in xiriirkiisa dibadda iyo iskaashiyada difaac ee caalamiga ah ay yihiin “arrin madaxbannaan”, isla markaana Tehran ay isku dayayso inay marin habaabiso bulshada caalamka si ay cudurdaar ugu hesho weerarro ay ku qaaddo dalalka Carabta.
Imaaraadka iyo Iran ayaa muddo dheer isku hayay jasiiradaha Greater Tunb, Lesser Tunb iyo Abu Musa oo Iran maamusho tan iyo 1971, kuwaas oo muhiim u ah xakameynta Marinka Hormuz.
Wasiirka iskaashiga caalamiga ah ee Imaaraadka Reem al-Hashimy ayaa bishii hore sharaxday sababta ay u aaminsan tahay in dalkooda ay Iran u weerartay intii uu socday dagaalka.
“Waxaan matalnaa barwaaqo dhaqaale, waxaan soo dhaweynaa in ka badan 200 jinsiyadood, waxaana qaabilnaa kala duwanaansho dhaqameed,” ayay tiri, iyadoo intaas ku dartay in Iran ay “dhaqaalaheeda ku dhammeeysay” barnaamijkeeda nukliyeerka, taageerada ay siiso kooxaha gobolka ee kasoo horjeeda Mareykanka, iyo hubka gantaallada.
Ma si toos ah ayay Imaaraadku u weerareen Iran?
Iyadoo kaashanaysa hantideeda iyo heshiisyada militari ee ay la leedahay xulafadeeda reer Galbeedka, Imaaraadku wuxuu leeyahay ciidan cirka ah oo wata diyaarado dagaal iyo tiknoolajiyad casri ah.
Wax ka badan toddobaad kadib markii dagaalku billowday 28-kii February, warbaahinta Israa’iil ayaa sheegtay in diyaaradaha dagaalka ee Imaaraadka ay si toos ah u duqeeyeen xarun biyaha lagu macaaneyo oo ku taalla Jasiiradda Qeshm ee Iran. Hase yeeshee Cali al-Nuaimi oo ah mas’uul sare oo Imaaraad ah ayaa warbixintaasi ku tilmaamay “war been abuur ah”, isagoo yiri: “Markaan wax sameyno, waxaan leenahay geesinimada aan ku sheegno.”
Tehran waxay weerarka ku eedeysay isbahaysiga Mareykanka iyo Israa’iil, halka IRGC ay sheegtay inay gantaallo ku weerartay saldhigga Juffair ee Baxreyn, maadaama ay rumeysneyd in saldhigga Mareykanka laga fuliyay weerarkaasi.
Horraantii April, barnaamij dagaal oo laga sii daayay telefishinka dowladda Iran ee IRIB ayaa soo bandhigay burburka diyaarad Drone ah oo nooca Wing Loong ah oo Shiinuhu sameeyo. Diyaaraddaasi waxaa hore u adeegsan jiray Imaaraadka dagaalladii Yemen ee ka dhanka ahaa Xuuthiyiinta ay Iran taageerto.
Isla waqtigaas, warbaahinta dowladda Iran iyo falanqeeyayaal badan ayaa si isa soo taraysa u sheegayay in Imaaraadku laga yaabo inay ku lug lahaayeen weerarro lagu qaaday gudaha Iran, gaar ahaan kuwa waxyeelleeyay xarumo shidaal oo ku yaalla jasiiradaha koonfureed ee Iran.
Inkasta oo saraakiisha militari iyo siyaasiyiinta Iran aysan si rasmi ah ugu eedeyn Imaaraadka weerarradaasi, haddana barnaamijyo badan oo telefishinka dowladda laga sii daayay ayaa farta ku fiiqayay Imaaraadka.
Subaxnimadii 8-da April, kadib markii Trump ku dhawaaqay xabbad-joojin wax yar kahor waqtigii kama dambaysta ahaa ee uu u qabtay inuu duqeeyo xarumaha korontada Iran, warbaahinta Iran waxay baahisay weerarro lagu qaaday warshadda sifeynta shidaalka ee Lavan iyo qaraxyo ka dhacay Siri. Israa’iil iyo Mareykanka ayaa sheegay inaysan ku lug lahayn.
Wax yar kadib, kanaallada Telegram ee IRGC iyo warbaahin kale ayaa baahiyay sawir la sheegay inuu yahay diyaarad Mirage 2000-9 oo Faransiisku sameeyo, islamarkaana Imaaraadku isticmaalo, taasoo dul heehaabeysay koonfurta Iran. Warbaahinta xiriirka la leh dowladda ayaa si weyn u baahisay, iyagoo aan caddeyn rasmi ah hayn, in diyaaradaha Mirage ee Imaaraadka ay fuliyeen weerarradaasi.
Falanqeeyayaal xiriir la leh dowladda Iran ayaa sidoo kale tilmaamay in muuqaal uu sii daayay Madaxweynaha Suuriya Ahmed al-Sharaa dabayaaqadii bishii hore, oo uu la socday diyaarado dagaal oo Imaaraadku leeyahay, ay ka maqnaayeen calaamadaha qaranka iyo lambarrada diyaaradaha F-16E, taasoo ay u fasirteen caddeyn muujinaysa in Imaaraadku laga yaabo inay diyaaradahaasi u adeegsanayeen weerarrada Iran.
Jawaab ahaan, Iran waxay isla markiiba bilowday weerarro gantaallo iyo diyaarado Drone ah oo ay badankood ku beegsatay Imaaraadka, kadibna Baxreyn, Kuwait, Qatar iyo Sacuudiga, balse ma aysan weerarin Israa’iil. Tan iyo markii dagaalku billowday, Imaaraadka ayaa wajahay qaar ka mid ah weerarradii ugu cuslaa ee Iran ka geysatay meel ka baxsan Israa’iil.
Imaaraadka si rasmi ah ugama aysan hadlin eedeymaha sheegaya inay weerarro ka geysteen gudaha Iran.
XIGASHO: Al Jazeera
