Khamiis 30 Luulyo 2026 {HMC} Soomaaliya waxay ku jirtaa xaalad gaajo. Isbitaalka Guud ee Kismaayo ee koonfurta Soomaaliya, xarunta xasilinta ee ay taageerto ICRC waxay aragtay koror 41% ah oo ku yimid qaabilaadda carruurta qeybtii hore ee 2026 marka la barbar dhigo isla xilligii sannadkii hore – dhammaantoodna waxay ahaayeen kuwo nafaqo-darro qaba.
Mid ka mid ah waa Xasan. Weli ma jiro saddex sano iyo bar. Xasan wuxuu yimid xarunta bishii Luulyo, isagoo muujinaya calaamado nafaqo-darro daran, stomatitis, marasmus, iyo oof-wareen.
Hooyadiis, Sabiriin, waa carmal. Markii ay aragtay xaaladda Xasan oo sii xumaanaysa, waxay ogaatay inay tahay arrin nolol ama geeri ah. Laakiin iyada oo aan lahayn xarun caafimaad oo u dhow, gaadiidku aad ayuu qaali u yahay, waddooyinkana ay dhoobo ka buuxdo, gaarista gargaarka ma fududaan doonto.
“[Xasan] wuu bararsanaa, maqaarkiisuna wuu dildilaacsanaa. Lacag gaadiid ma haysan, sidaas darteed waxaa la iga qayb qaatay tabarucaad. Gaariga ayaan raacay, waxaana maalmo ku qaadannay waddada. Roob ayaa da’ay, taasoo waddada ka dhigtay mid aan la mari karin. Waxaan halkan nimid habeenkii saddexaad, fiidkii,” ayay tiri. “Hadda, Ilaah baa mahad leh, wuu ka wanaagsan yahay.”
Sabirin Cabdi Idiris oo ay weheliyaan labadeeda wiil, Xasan iyo Maxamed, oo jooga Xarunta Xasilinta Kismaayo.
ICRC waxay dhawaan ballaarisay tirada xarumaha nafaqada ee Bisha Cas ee Soomaaliya oo ay taageerto laga bilaabo 10 ilaa 22. Laakiin marin u heliddu weli waa caqabad: meelo badan oo miyiga ah ayaa weli aan haysan xarumo caafimaad, qaarkoodna waxaa lagu qasbay inay xirmaan sababo la xiriira dhimista gargaarka.
Natiijo ahaan, qoysasku waxay inta badan u safraan maalmo si ay u helaan caawimo, iyagoo bixinaya lacag badan si ay u daboolaan kharashka shidaalka, kaas oo in ka badan labanlaabmay bilihii la soo dhaafay sababo la xiriira carqalado ka jira waddooyinka maraakiibta gobolka.
Sida Sabirin, Xaawo waxay safar adag oo 60-kiilomitir ah ku tagtay Isbitaalka Guud ee Kismaayo – xarunta kaliya ee gobolka ku taal oo u qalabaysan bixinta daryeelka badbaadinta nolosha ee gabadheeda, Nasro, ay aad ugu baahnayd.
Xaawa waxay keydisay toddobaadyo si ay u bixiso qiimaha taksiga oo ah $30, iyadoo caafimaadka Nasro uu sii xumaanayay saacaddii. Markii ay yimaadeen isbitaalka, xaaladda Nasro aad bay u liidatay. Waxaa loola cararay qaybta daryeelka degdegga ah tan iyo markaas waxay muujisay calaamado soo kabasho ah.
“Shalay ayaan imid oo habeenkii ayaan halkan ku hoyday. Markii aan imid, waxay baareen [Nasro] waxayna ku hagaajiyeen faleebo ka dib markii ay irbad ku dureen. Waxay siiyeen caano,” ayay tiri Xaawa.
“Way ka fiican tahay sidii shalay. Waxay ku jirtay xaalad halis ah. Hadda indhaheedu way furan yihiin.”
Xaawa Cusmaan Mahamud waxay ku jirtaa garabka ICU ee Xarunta Xasilinta Kismaayo iyadoo la socota labadeeda carruur ah.
Maalgelinta gargaarka oo yaraatay, saameynta abaarta, iyo kororka qiimaha alaabta aasaasiga ah sida cuntada iyo shidaalka ayaa horseedaya amni-darro cunto oo ba’an oo ka jirta Soomaaliya. Saameyntan ayaa laga dareemi karaa suuqyada Kismaayo, halkaas oo qiimaha sare u kaca ee rarista iyo iibsashada cuntada uu yahay culays weyn oo soo food saaray qoysaska horey ugu noolaa geeska.
Wax walba oo adduunka ku jira waxay ku xiran yihiin shidaalka. Kahor colaadda [Iiraan], shan litir oo shidaal ah ayaa lagu iibin jiray $3.80. Saaka, shan litir ayaa ku bixi jirtay $8.50. Waad arki kartaa faraqa. Isbeddelkani wuxuu saameeyaa wax kasta oo aan isticmaalno,”
ayuu yiri Cali Ciise, oo ah ganacsade ka tirsan suuqa Jamaame ee Kismaayo.
“Ku dhawaad 95 boqolkiiba wax walba way saameeyeen. Kiish baradho ah ayaa markii hore ku kici jiray $45, laakiin maanta waa $80. Taasi waa koror $35 ah, dhammaantoodna waxaa sabab u ah colaadda socota. Waxay carqaladeysay waddooyinka rarista shidaalka, tanina waxay saameyn ku leedahay nolol maalmeedkeenna.”
Marka baahidu sii kordheyso, maalgelintu way sii yaraaneysaa. Yaraynta gargaarka ayaa keentay carqaladeyn ba’an oo ku timid daryeelka caafimaadka, barnaamijyada nafaqada, iyo gargaarka cuntada, iyadoo haweenka iyo carruurta ay si gaar ah u saameeyeen.
“Waxaan aragnaa saameynta wadajirka ah ee kororka kharashka shidaalka iyo cuntada, cawaaqib xumada abaarta oo carqaladeysay hab-nololeedka, iyo dhimista maalgelinta gargaarka sida qoysaska Soomaaliya ugu baahan yihiin caawimaaddaas. Waxaan la shaqeyneynaa la-hawlgalayaashayada, Bisha Cas ee Soomaaliya, si aan u bixinno adeegyo daryeel caafimaad oo dalka oo dhan ah, laakiin shaqo badan ayaa loo baahan yahay,” ayuu yiri Antoine Grand, madaxa ICRC ee Soomaaliya.
In kasta oo hoos u dhac ku yimid miisaaniyadda, Soomaaliya waxay weli tahay hawlgalka saddexaad ee ugu weyn ICRC ee Afrika, iyadoo miisaaniyaddu tahay $80 milyan. Si kastaba ha ahaatee, haddii aan la helin maalgelin degdeg ah oo joogto ah marka loo eego baaxadda baahiyaha, haddana, nafo badan ayaa lumi doona, guulaha laga gaaray dhisidda adkeysiga bulshooyinka dhexdoodana waa la beddeli doonaa.
